هوشنگ سیحون، معمار و نقاش معاصر 

هوشنگ سیحون، معمار و نقاش معاصر

هوشنگ سیحون از مهم‌ترین چهره‌های معماری و هنر معاصر ایران است که تلفیقی هنرمندانه از منطق طراحی مدرن و ریشه‌های غنی سنتی را به نمایش گذاشت. آثار ماندگار او از آرامگاه‌های تاریخی گرفته تا نقاشی‌های سیاه‌قلم، نشان می‌دهد چگونه می‌توان به گذشته احترام گذاشت و هم‌زمان زبان امروز را به‌کار گرفت.

زندگی و خانواده هنری

هوشنگ سیحون در ۳۱ مرداد ۱۲۹۹ در تهران به دنیا آمد. خانواده‌ای که او در آن رشد یافت، سرشار از موسیقی و هنر بود:

• پدربزرگ مادری: میرزا عبدالله فراهانی، پدر موسیقی سنتی ایران

• مادر: مولود خانم، نوازنده تار و سه‌تار

• دایی: احمد عبادی، استاد برجسته سه‌تار

• پدر: ضیاءالله سیحون، شاگرد میرزا عبدالله

با وجود این پیشینه، خانواده او را هرگز مجبور به فراگیری موسیقی نکردند. بعدها، طراحی‌های «کلاف‌خط» سیحون ادای احترامی به این میراث هنری شد.

تحصیلات و آغاز کار حرفه‌ای

تحصیل در تهران و پاریس

سیحون پس از دریافت مدرک معماری از دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران (۱۳۲۳)، به دعوت آندره گدار رهسپار پاریس شد و در مدرسه عالی هنرهای زیبای پاریس (بوزار) زیر نظر اوتلو زاوارونی به تحصیل پرداخت. در سال ۱۹۴۹ موفق به دریافت دکترای هنر شد.

نخستین پروژه بزرگ

او در ۲۳سالگی طراحی آرامگاه ابن‌سینا را به‌دست گرفت؛ بنایی که نگاه نوآورانه او را از همان ابتدا آشکار ساخت.

فعالیت‌های دانشگاهی و فرهنگی

پس از بازگشت به ایران، سیحون سال‌ها در دانشکده هنرهای زیبا تدریس کرد و بین سال‌های ۱۳۴۱ تا ۱۳۴۷ ریاست این دانشکده را برعهده داشت. مهم‌ترین اقدامات او در این دوره:

• تأسیس سه رشتهٔ شهرسازی، هنرهای نمایشی و موسیقی

• تشویق دانشجویان به سفرهای پژوهشی و آشنایی نزدیک با فرهنگ و معماری ایران

او همچنین عضو شورای ملی باستان‌شناسی، شورای عالی شهرسازی، شورای مرکزی دانشگاه‌های ایران و کمیته بین‌المللی ایکوموس (وابسته به یونسکو) بود و بیش از ۱۵ سال مسئولیت بازسازی بناهای تاریخی ایران را بر عهده داشت.

سبک و فلسفه معماری

هوشنگ سیحون معتقد بود:

«هیچ خط یا نقطه‌ای در معماری نباید بی‌منطق باشد.»

ویژگی‌های شاخص سبک او

• سادگی و تناسب: زیبایی حقیقی از هماهنگی حجم‌ها و فرم‌ها می‌آید، نه از تزئینات اضافی.

• مصالح مدرن و بومی: نخستین معمار ایرانی که آهن و سیمان را آشکارا به‌کار برد و هم‌زمان از سنگ و آجر ایرانی بهره گرفت.

• الهام از سنت: ترکیب سنگ و چوب در خانه شمشک و زبان خالص آجر در مجموعه آموزشی فرح نمونه‌های برجسته این رویکردند.

نگاه به معماری اسلامی

سیحون اصطلاح «معماری اسلامی» را نادرست می‌دانست و ریشه بسیاری از فنون این معماری را در دوره ساسانیان جست‌وجو می‌کرد.

آثار برجسته و بازسازی‌های مهم

برخی از شاخص‌ترین آثار و پروژه‌های بازسازی او عبارت‌اند از:

• آرامگاه بوعلی‌سینا – همدان

• آرامگاه خیام – نیشابور

• بازسازی آرامگاه فردوسی – توس

• آرامگاه نادرشاه – مشهد

• آرامگاه کمال‌الملک – نیشابور

• ساختمان بانک سپه – تهران

• موزه توس و مرکز فرهنگی یزد

بازسازی آرامگاه فردوسی از مهم‌ترین دستاوردهای او بود که با حفظ طرح اولیه و افزودن بخش‌های نو، بنایی استوار و چشمگیر پدید آورد.

نقاشی و آثار هنری

در کنار معماری، سیحون نقاشی را نیز جدی دنبال کرد. آثار شناخته‌شده او شامل:

• مجموعه سیاه‌قلم نگاهی به ایران

• تابلوهای رنگ روغن «کلاغ پر» و «کنسرت»

کتاب «نیم قرن آثار معماری و نقاشی سیحون» بخش مهمی از کارنامه تصویری او را ثبت کرده است.

افتخارات و جوایز

• رتبه اول مسابقه طراحی آرامگاه بوعلی‌سینا

• رتبه اول مسابقه ساختمان ایستگاه راه‌آهن ایران

• ریاست دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران

• شهروند افتخاری فرانسه

• دریافت جایزه بیتا در سال ۲۰۱۲

زندگی شخصی و سال‌های پایانی

سیحون در دهه ۱۳۳۰ با معصومه نوشین، نقاش و صاحب گالری سیحون ازدواج کرد و صاحب دو فرزند به نام‌های مریم و نادر شد. این ازدواج پس از ۲۳ سال به جدایی انجامید. او بیش از دو دهه در ونکوور کانادا زندگی کرد و سرانجام در ۵ خرداد ۱۳۹۳ در ۹۳ سالگی در همان شهر درگذشت.

جمع‌بندی

هوشنگ سیحون با آثاری ماندگار، پلی میان معماری سنتی ایران و زبان مدرن جهان ساخت. او نشان داد که منطق طراحی، سادگی و احترام به مصالح بومی می‌تواند میراثی بی‌زمان بیافریند و همچنان الهام‌بخش نسل‌های آینده باشد.