نور و سایه در طراحی اجسام سهبعدی
نور و سایه در طراحی اجسام سهبعدی
یکی از مهمترین عواملی که به طراحی جان میبخشد و باعث میشود یک تصویر دوبعدی بهصورت سهبعدی دیده شود، استفاده صحیح از نور و سایه است. بدون درک درست از رفتار نور و تأثیر آن بر اشیا، طراحیها تخت، بیجان و غیرواقعی به نظر میرسند.
در این مقاله یاد خواهید گرفت که نور چگونه روی اجسام میتابد، سایهها چگونه شکل میگیرند و چه تکنیکهایی برای نمایش حجم، عمق و واقعیت بصری در طراحی وجود دارد.
تعریف و معرفی موضوع
-
نور در طراحی: منبعی است که با تابش بر اشیا، بخشهای روشن و سایهدار ایجاد میکند.
-
سایه در طراحی: بخشهایی از جسم یا محیط هستند که نور کمتری دریافت میکنند.
-
نقش نور و سایه: کمک به نمایش حجم، فرم و فضا در تصویر دوبعدی.
تاریخچه کوتاه:
در دوران رنسانس، هنرمندانی مانند لئوناردو داوینچی و کاراواجو مفهوم کایاروسکورو (Chiaroscuro) را بهکار بردند؛ روشی که با استفاده از کنتراست شدید نور و تاریکی، عمق و درام در آثار هنری ایجاد میکرد.
ابزار و مواد مورد نیاز
| ابزار | کاربرد |
|---|---|
| مدادهای مختلف (HB, 2B, 4B, 6B) | ایجاد درجات مختلف تیرگی و روشنایی |
| محوکن | نرم کردن سایهها |
| پاککن خمیری | روشنکردن نقاط نورانی |
| کاغذ با بافت متوسط | برای نمایش بهتر کنتراست |
| منبع نور (چراغ مطالعه یا نور طبیعی) | تعیین جهت تابش و شکل سایه |
مراحل انجام کار
۱. تعیین منبع نور
اولین قدم انتخاب منبع نور است (مثلاً از سمت چپ بالا). این انتخاب بر کل طراحی اثر میگذارد.
۲. شناسایی بخشهای اصلی نور و سایه
هر جسم در مواجهه با نور به بخشهای زیر تقسیم میشود:
| بخش | توضیح |
|---|---|
| هایلایت | روشنترین نقطه روی جسم که مستقیم نور میگیرد |
| نیمسایه | بخشهای میانی روشنایی |
| سایه اصلی | تاریکترین بخش جسم |
| نور بازتابی | روشنایی خفیفی که از محیط یا سطح دیگر بازمیگردد |
| سایه افتاده | سایهای که جسم روی سطح دیگر ایجاد میکند |
۳. ترسیم حجم با درجات خاکستری
-
از روشنترین تا تیرهترین درجه پیش بروید.
-
برای سایهزنی از مدادهای نرمتر (۴B به بالا) استفاده کنید.
۴. ایجاد کنتراست
کنتراست (تفاوت شدید بین تاریکترین و روشنترین بخشها) باعث میشود حجم واقعیتر دیده شود.
۵. تکمیل جزئیات
-
با محوکن سایهها را نرم کنید.
-
با پاککن خمیری هایلایتها را برجسته کنید.
تکنیکها و نکات حرفهای
-
منبع نور یکتا: در ابتدای یادگیری فقط از یک منبع نور استفاده کنید.
-
زاویه نور: تغییر زاویه نور باعث تغییر شکل سایه افتاده میشود.
-
تمرین با اشکال هندسی: مکعب، کره، مخروط و استوانه بهترین تمرینها هستند.
-
کایاروسکورو: استفاده از تضاد شدید نور و تاریکی برای ایجاد حس درام.
-
Cross-hatching: سایهزنی با خطوط ضربدری برای بافت و حجم.
خطاهای رایج و روش رفع آنها
-
سایه تخت و یکنواخت: سایه باید تدریجی و دارای درجات باشد.
-
عدم توجه به نور بازتابی: نادیده گرفتن reflected light باعث غیرواقعی شدن حجم میشود.
-
سایه افتاده نامتناسب: طول و زاویه سایه باید با منبع نور هماهنگ باشد.
-
استفاده بیشازحد از محوکن: باعث مصنوعی شدن سایه میشود.
نتیجهگیری
یادگیری اصول نور و سایه مهمترین گام برای تبدیل طراحیهای دوبعدی به تصاویری سهبعدی و واقعگرایانه است. درک منبع نور، سایههای اصلی و بازتابی، و تمرین با اشکال ساده میتواند مهارت شما را در هر شاخهای از هنرهای تجسمی ارتقا دهد.
سوالات متداول:
۱. چرا نور و سایه در طراحی اهمیت دارند؟
چون بدون آنها اجسام تخت و بیحجم به نظر میرسند.
۲. بهترین تمرین برای یادگیری سایهزنی چیست؟
تمرین با اشکال ساده مثل کره، مکعب و استوانه.
۳. نور بازتابی چیست؟
نوری است که پس از برخورد به سطحی دیگر، دوباره به جسم بازمیگردد و بخش تاریک را کمی روشن میکند.
۴. چگونه میتوان سایهها را طبیعیتر کرد؟
با استفاده از درجات مختلف خاکستری و تغییر تدریجی تیرگی.
۵. آیا در طراحی دیجیتال هم همین اصول برقرار است؟
بله، نرمافزارهای سهبعدی و دوبعدی دقیقاً بر اساس قوانین فیزیکی نور و سایه کار میکنند.
جهت مشاهده ویدیو آموزشی یوتیوب، بر روی لینک درج شده کلیک کنید.
